نقش مبارزات حضرت فاطمه(س) در حفظ و ارتقای جایگاه ولایت

به قلم حجت الاسلام والمسلمین امیرعلی حسنلو استاد حوزه علمیه

بررسی دقیق متون تاریخی و روایی نشان می دهد که مبارزات سیاسی و اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س) در دفاع از حق ولایت امیرالمؤمنین علی(ع)، نقطه عطف و تعیین کننده ای در تاریخ اسلام است؛ اگر این مجاهدت های همه جانبه، هوشمندانه و شجاعانه نبود، جریان اصیل اسلام ناب محمدی و ارکان امامت در همان دهه های نخستین پس از رحلت پیامبر(ص) در طوفان انحرافات سیاسی تحریف می شد.

ابعاد مختلف نقش آفرینی سیاسی و اجتماعی حضرت زهرا(س) در صیانت از جایگاه ولایت

1- تبدیل خانه نشینی به سنگر مقاومت و افشاگری سیاسی دامنه دار تاریخی

پس از رحلت رسول خدا(ص) و حوادث تلخ سقیفه، نخستین گام سیاسی حضرت زهرا(ع) استفاده از ابزار موضع گیری خانگی و اعتراض علنی به مشروعیت دستگاه حاکمه بود.

امتناع از بیعت: منابع معتبر اهل سنت و شیعه متفق القولند که حضرت فاطمه(ع) تا پایان عمر کوتاه خویش، با خلیفه وقت بیعت نکردند و نارضایتی عمیق خود را از روند قدرت گیری حاکمان ابراز داشتند. بخاری در صحیح خود صراحتاً می نویسد: «فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ بنْتُ رَسُولِ اللَّهِ عَلَی أَبی بَکْرٍ، فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُکَلِّمْهُ حَتَّی تُوُفِّیَتْ؛ فاطمه دختر رسول خدا بر ابوبکر خشم گرفت و از او دوری گزید و تا زمان وفات با وی سخن نگفت.»

اثرگذاری این اعتراض: این عدم بیعت، یک واکنش عاطفی یا شخصی نبود، بلکه بزرگ ترین سند سیاسی و حقوقی در تاریخ اسلام بود که بطلان مشروعیت تصمیمات سقیفه را در نزد افکار عمومی و آیندگان گواهی می داد.

2- روشنگری در منازل انصار و مهاجرین(جهاد تبیین)

حضرت زهرا(ع) به سکوت تن ندادند؛ بلکه همراه با امیرالمؤمنین(ع) شب هنگام به در خانه مهاجران و انصار می رفتند تا عهد و میثاق غدیر خم را به آنان یادآوری کنند و مسئولیت تاریخی شان را گوشزد کنند.

استدلال به واقعه غدیر: در گزارش های تاریخی آمده است که حضرت در پاسخ به توجیهات آنان می فرمودند: آیا فرمایش رسول خدا(ص) در غدیر خم را فراموش کرده اید که فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه»؟ و پاسخ می شنیدند که اگر این سخن را پیش از این می شنیدیم، تردیدی نمی کردیم.

این حرکت، نقشه راهی برای نخبگان جامعه بود که حق ندارند در برابر انحراف از مسیر ولایت، سکوت پیشه کنند.

3- خطبه فدکیه؛ منشور سیاسی و الهی دفاع از ولایت

بی شک، اوج مبارزه سیاسی حضرت زهرا(س)، ایراد خطبه فدکیه در مسجدالنبی و در حضور مهاجران، انصار و حاکم نامشروع وقت بود؛ این خطبه تنها دفاع از یک ملک شخصی(فدک) نبود، بلکه دفاع تمام عیار از نظام سیاسی اسلام و جایگاه امامت به شمار می رفت.

تبیین فلسفه امامت: حضرت در این خطبه، امام و رهبر جامعه را «قطب محور دین» معرفی کردند و اطاعت از اهل بیت(ع) را مایه امنیت امت از تفرقه و استبداد دانستند: «وَطَاعَتَنَا نِظَاماً لِلْمِلَّةِ، وَإِمَامَتَنَا أَمَاناً لِلْفُرْقَةِ؛ و اطاعت ما(اهل بیت) را مایه نظم ملت، و پیشوایی و امامت ما را سبب ایمنی از تفرقه قرار داد».

افشای ریشه های انحراف: حضرت در این خطبه با بیانی شجاعانه، به نقد انفعال جامعه در برابر عهدشکنی های پس از پیامبر(ص) پرداختند و فرمودند که چگونه امامت حق از جایگاه اصلی خود منحرف شد. این خطبه، سند زنده و مکتوبی بود که تا ابد حقانیت خط ولایت را مستند کرد.

4- وصیت سیاسی و تدفین شبانه؛ تیغی بر پیکره مشروعیت حاکمان سقیفه

شاید برنده ترین و ماندگارترین ابزار سیاسی حضرت فاطمه(ع) در مبارزه با نظام حاکم، وصیت ایشان مبنی بر دفن شبانه و پنهان بودن مزار مبارکشان بود.

پیام تاریخی وصیت: وقتی وصیت کردند که شبانه و در سکوت کامل غسل داده، کفن و به خاک سپرده شوند و ابوبکر و عمر بر جنازه ایشان حاضر نشوند، پیامی کوبنده به تاریخ مخابره کردند؛ علامه مجلسی و دیگر محدثان نقل کرده اند که ایشان به حضرت علی(ع) فرمودند: «أُوصِیکَ أَنْ لَا یُصَلِّیَ عَلَیَّ رَجُلٌ کَذَبَانِ…؛ تو را وصیت می کنم که مردانی که به من ستم کردند و حق مرا گرفتند، بر جنازه ام نماز نخوانند.»

این تدفین پنهانی و مزار بی نشان تا به امروز، بزرگ ترین علامت سؤال تاریخی در برابر مشروعیت حاکمان وقت و سندی غیرقابل انکار بر مظلومیت و حقانیت زهرای مرضیه(س) و ولایت امیرالمؤمنین(ع) است.

5- صیانت جانی و سیاسی از شخص امیرالمؤمنین(ع)

در روز های بحرانی پس از سقیفه، یکی از خطرنا ترین سناریو های دستگاه حاکمه، حذف فیزیکی یا بیعت گیری اجباری و تحقیرآمیز از امیرالمؤمنین علی(ع) برای تثبیت کامل مشروعیت خود بود.

نقش سپر دفاعی حضرت فاطمه زهرا(س): حضرت فاطمه(س) با حضور شجاعانه در صحنه، قرار گرفتن در پشت در خانه، و دفاع قاطع از حریم ولایت، به عنوان یک سپر دفاعی انسانی و معنوی عمل کردند؛ محبوبیت بی نظیر ایشان در نزد پیامبر(ص) و جایگاه قدسی شان مانع از آن شد که حاکمان بتوانند نقشه های خشن خود را بدون هزینه سنگین اجتماعی پیاده کنند.

هجوم به خانه و آسیب دیدن حضرت و نهایتاً شهادت مظلومانه حضرت، هزینه سیاسی سنگینی را بر دوش حاکمیت گذاشت و نگذاشت آنان با خیال آسوده، امیرالمؤمنین(ع) را از صحنه حذف کنند.

6- پایه گذاری استراتژی «مظلومیت افشاگرانه» به جای جنگ مسلحانه

اگر امیرالمؤمنین(ع) در آن مقطع دست به شمشیر می برد و جنگ داخلی به راه می انداخت، جامعه نوپای اسلامی که هنوز زخم های جاهلیت در آن التیام نیافته بود، در آستانه انهدام کامل قرار می گرفت و دشمنان خارجی(مانند امپراتوری های روم و ایران) از آن بهره برداری می کردند.

راهبرد جایگزین حضرت فاطمه زهرا(س): حضرت فاطمه(س) با درک عمیق مصلحت کلان اسلام، به جای جنگ نظامی، «جنگ نرم و افشاگری سیاسی» و «مظلومیت آگاه گر» را برگزیدند.

حضرت زهرا(س) با عدم سازش و حفظ نارضایتی و خشم خود تا آخرین لحظه حیات، ثابت کردند که سکوت امیرالمؤمنین(ع) از سر رضایت نبوده، بلکه مصلحت بزرگ تری در کار بوده است؛ این رویکرد، حقانیت امام را بدون ریختن خون مسلمانان در مدینه حفظ کرد.

7- ایجاد شکاف بنیادین در «اجماع ساختگی سقیفه» حاکمیت نامشروع

حاکمان وقت تلاش داشتند تا با گرفتن بیعت از چهره های شاخص، یک اجماع ملی و دینی ساختگی فراهم کنند تا مخالفت با آنان به معنای خروج از دین تلقی شود.

شکسته شدن اجماع: مقاومت و استقامت حضرت زهرا(س) و عدم بیعت حضرت، بزرگ ترین ترک را در دیوار این اجماع ساختگی ایجاد کرد. تا زمانی که دختر پیامبر(ص) به عنوان تنها یادگار و سلاله پاک رسول خدا(ص) در قید حیات بود و به خلیفه وقت اعتراض داشت، هیچ اجماع واقعی و شرعی برای حکومت شکل نگرفته بود. این امر موجب شد در طول تاریخ، مصلحان و حقیقت جویان بتوانند با استناد به این یادگار اعتراض نبوت، مشروعیت خلافت های وقت را زیر سؤال ببرند.

8- پیوند عمیق میان نهضت فاطمی و قیام عاشورا

مبارزات سیاسی حضرت زهرا(س) الگوی جاودانه ای برای فرزندان معصوم ایشان، به ویژه سیدالشهدا امام حسین(ع) شد. حرکتی که حضرت فاطمه زهرا(س) در دفاع از ولایت آغاز کرد، در سال 61 هجری در کربلا به اوج خود رسید. اهداف امام حسین(ع) در امر به معروف، نهی از منکر، افشای حکومت نامشروع بنی امیه و احیای سنت نبوی، امتداد مستقیم خط مبارزاتی مادرشان بود. حتی درخواست مکرر امام حسین(ع) از تاریخ برای یادآوری مظلومیت مادرشان، رمز زنده نگه داشتن خط «مبارزه با انحراف در خلافت» بود.

مبارزات سیاسی و اجتماعی حضرت فاطمه زهرا(س) ثابت کرد که دفاع از «ولایت» به عنوان صراط مستقیم دین، نیازمند فداکاری همه جانبه، بصیرت نافذ و شجاعت در برابر قدرت های زمانه است؛ اگر مجاهدت های آن حضرت از خطبه خوانی گرفته تا عدم بیعت و وصیت بر تدفین شبانه نبود، امروز خط اتصال اسلام نبوی به امامت علوی دچار گسست تاریخی می شد و به همین روست که این بانو بزرگ اسلام ومدافع واقعی دین محور دایره امامت و واسطه انتقال حقیقت ولایت به نسل های آینده، باقی ماندند.

بنابراین مبارزات حضرت فاطمه زهرا(س) مهندسی دقیق و مدبرانه ای برای حفظ اصل ولایت بود؛ حضرت زهرا(س) با هوشمندی تمام، از ‏عاطفه عمومی، خطابه بلیغ، عدم بیعت سیاسی و وصیت نامه اعتراض آمیز بهره گرفتند تا اجازه ندهند غاصبان خلافت، مشروعیت دینی ‏برای حکومت خود تراشیده و غدیر را به فراموشی بسپارند؛ به برکت این مجاهدات فداکارانه بود که چراغ ولایت در تیره ترین ‏روز های تاریخ اسلام روشن ماند و بستر بقای تشیع و اسلام اصیل فراهم شد. ‏

انتهای پیام